Το τριετές ερευνητικό ευρωπαϊκό πρόγραμμα τεκμηριώνει τη συνειδητή οικειοποίηση του ελληνικού πολιτισμού από τους Δυτικοευρωπαίους λογίους. Την καθοριστική συμβολή του ελληνικού πολιτισμού στη σταδιακή διαμόρφωση της κοινής ευρωπαϊκής ταυτότητας, την ιστορική σημασία της ιδεολογικής απόφασης των Δυτικοευρωπαίων λογίων να ενσωματώσουν τον ελληνικό πολιτισμό ως παρελθόν και κληρονομιά τους κατά την περίοδο της Αναγέννησης, καθώς και τη διαχρονική συνεισφορά των ανθρωπιστικών επιστημών στη διαμόρφωση ταυτοτήτων, ανέδειξε, μεταξύ άλλων, η τελική εκδήλωση του τριετούς WIDERA/Twinning Horizon Europe ερευνητικού προγράμματος GrECI (Greek Heritage in European Culture and Identity – Ελληνική Κληρονομιά στον Ευρωπαϊκό Πολιτισμό και Ταυτότητα, GA 101079379).
Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε την περασμένη Τετάρτη στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και στέφθηκε με ιδιαίτερη επιτυχία, καταγράφοντας υψηλή προσέλευση. Ως συνδιοργανώτρια αρχή συμμετείχε η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου, η οποία παρουσίασε μια πλούσια έκθεση παλαιτύπων— βιβλίων και εγχειριδίων ανεκτίμητης αξίας ηλικίας άνω των 500 ετών — από τη συλλογή Γεωργίου και Μαρκησίας Λαγανά.
Tο έργο GrECΙ αποτελεί συνεργασία του Πανεπιστημίου Κύπρου, του Πανεπιστημίου του Όσλο και του Πανεπιστημίου Franche-Comté της Γαλλίας. Βασισμένο σε διεπιστημονική προσέγγιση, το πρόγραμμα εφάρμοσε μια θεματικά πολυδιάστατη προσέγγιση της πρόσληψης των ελληνικών γραμμάτων και του ελληνικού πολιτισμού στη Δύση κατά την πρώιμη νεότερη περίοδο.
Την εκδήλωση χαιρέτισαν ο καθηγητής Ευρωπαϊκής Ιστορίας Γεώργιος Καζαμίας, εκ μέρους του Πρύτανη του Πανεπιστημίου Κύπρου, καθηγητή Τάσου Χριστοφίδη, ο Αντιδήμαρχος Αγλαντζιάς Ανδρέας Κωνσταντίνου, η Σύμβουλος Επικοινωνίας Α΄ Αικατερίνη Λάμπρου, εκ μέρους του Πρέσβη της Ελλάδος στην Κύπρο Κωνσταντίνου Κόλλια, καθώς και ο ευρωβουλευτής Λουκάς Φουρλάς, μέλος της Επιτροπής Πολιτισμού και Παιδείας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, μέσω οπτικογραφημένου μηνύματος.
Το κύριο μέρος της εκδήλωσης επικεντρώθηκε στην κεντρική εισήγηση της Αναπληρώτριας Καθηγήτριας Ευρωπαϊκής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου και συντονίστριας του προγράμματος GrECI, Δρ Νατάσσας Κωνσταντινίδου, η οποία παρουσίασε τους βασικούς θεματικούς άξονες και τα σημαντικότερα συμπεράσματα της έρευνας. Μεταξύ άλλων, η ανέλυσε το πώς κατά την πρώιμη νεότερη περίοδο (15ος-17ος αιώνας) ο συνδυασμός της διάδοσης του ουμανισμού, της τυπογραφίας, αλλά και της Προτεσταντικής Μεταρρύθμισης στην Αναγεννησιακή Ευρώπη δημιούργησε πρόσφορο έδαφος για τη διάδοση του ελληνικού πολιτισμού.
Από τον 16ο αιώνα και εξής, η πλειονότητα των μελών της ευρωπαϊκής πνευματικής, κοινωνικής και οικονομικής ελίτ εκτέθηκε συνειδητά στον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό, διαβάζοντας ελληνικά κείμενα, είτε στο πρωτότυπο είτε σε μετάφραση, ακολουθώντας λίγο έως πολύ, ένα κοινό πρόγραμμα σπουδών, που εκτός από τα λατινικά κλασικά κείμενα, περιλάμβανε έργα συγγραφέων όπως ο Αριστοτέλης, Ισοκράτης, Αριστοφάνης, Δημοσθένης και Όμηρος. Η περίοδος αυτή αποτέλεσε σημείο καμπής, καθώς ο ελληνικός πολιτισμός για ένα χρονικό διάστημα αναδείχθηκε σε κοινό σημείο αναφοράς, ένα κοινό πολιτισμικό αρχείο, με επιρροή σε διάφορους τομείς όπως γεωγραφία, νομική, ιατρική, λογοτεχνία, ηθική, πολιτική, ρητορική. Τραντακτή απόδειξη αυτού του φαινομένου ήταν η έκδοση περισσότερων από 6000 ελληνικών (ή ελληνολατινικών) εκδόσεων στη Δύση, από την ανακάλυψη της τυπογραφίας μέχρι και το 1600· οι εκδόσεις αυτές, στη συντριπτική τους πλειοψηφία, προορίζονταν για τη χρήση των Δυτικοευρωπαίων.
Μεταξύ άλλων, συμπεραίνεται πως η κοινή ευρωπαϊκή ταυτότητα σχηματίστηκε την περίοδο μεταξύ του 15ου και 17ου αιώνα, με την επικύρωσή της να ακολουθεί στους επόμενους αιώνες. Σύμφωνα με την Δρ Κωνσταντινίδου, η περαιτέρω μελέτη αυτής της περιόδου και της διαδικασίας οικειοποίησης του ελληνικού πολιτισμού ενδεχομένως να οδηγούσε σε βαθύτερη κατανόηση των διάφορων πτυχών της σημερινής ενιαίας ευρωπαϊκής ταυτότητας, καθώς και της σύνθετης διαδικασίας διαμόρφωσής της, όπως ενδεχομένως και των φυγόκεντρων δυνάμεων που της αντιτίθενται.
Μετά την ολοκλήρωση της εισήγησης, υπό τον συντονισμό της δημοσιογράφου Έμιλυς Αντωνίου, διεξήχθη συζήτηση με επίκεντρο σύγχρονους προβληματισμούς. Στο πάνελ συμμετείχαν η Άννα Μαραγκού, αρχαιολόγος και ιστορικός τέχνης, ο Μαρίνος Κλεάνθους, δικηγόρος και αντιπρόεδρος ΔΗΠΑ, η Ξένια Κωνσταντίνου, τέως βουλευτής και αναπληρώτρια εκπρόσωπος τύπου ΔΗΣΥ και ο Ανδρέας Νικολαΐδης, συγγραφέας και ηθοποιός.
Όλοι οι συμμετέχοντες/ουσες του πάνελ συζήτησης υπογράμμισαν, ο/η καθένας/μία από τη σκοπιά της ιδιότητάς του/της, τη διαχρονική αξία του ελληνικού πολιτισμού, την πλούσια κληρονομιά και παρακαταθήκη του στη φιλοσοφία, τις τέχνες, τις επιστήμες, τα γράμματα, τη δημοκρατία, καθώς και στο κοινό ευρωπαϊκό γίγνεσθαι. Τονίστηκε ότι, εδώ και αιώνες, η επίδρασή του ελληνικού πολιτισμού συνεχίζει με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να αποτελεί σημείο αναφοράς και πηγή έμπνευσης για τις σύγχρονες κοινωνίες και το ευρωπαϊκό ιδεώδες. Η αναβαθμισμένη επανένταξή του στις σημερινές εκπαιδευτικές και πολιτιστικές πρακτικές δεν είναι μόνο επιθυμητή, αλλά και αναγκαία, καθώς ενισχύει τη σύνδεση με το παρελθόν και με πλήρη επίγνωση θεμελιώνει μια δημιουργική προοπτική για το μέλλον. Παράλληλα, τέθηκε προβληματισμός σχετικά με την πιθανή ανάγκη εντονότερης επαφής του ελληνόφωνου κοινού με το ευρωπαϊκό παρελθόν, την ιστορία και λογοτεχνία.
Ακολούθως, υπό την καθοδήγηση μεταδιδακτορικών ερευνητριών της ομάδας GrECI, πραγματοποιήθηκε σύντομη περιήγηση στην έκθεση παλαιτύπων από τη συλλογή της Βιβλιοθήκης του Πανεπιστημίου Κύπρου. Αυτά τα ανεκτίμητης αξίας εγχειρίδια χρησιμοποιήθηκαν είτε για την εκμάθηση της ελληνικής γλώσσας είτε στο πλαίσιο άλλων επιστημονικών πεδίων.
Η εκδήλωση ολοκληρώθηκε με δεξίωση που παρέθεσε η ερευνητική ομάδα, κατά τη διάρκεια της οποίας, οι συμμετέχοντες είχαν την ευκαιρία να θέσουν ερωτήματα και να ανταλλάξουν απόψεις με τους ομιλητές και τους ερευνητές.
Με τη διοργάνωση και την επιτυχή ολοκλήρωση του ερευνητικού προγράμματος GrECI, το Πανεπιστήμιο Κύπρου και η Κύπρος αναδεικνύονται, για ακόμη μια φορά, αφενός ως διεθνής κόμβος έρευνας και συνεργασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο στον τομέα της ανώτερης εκπαίδευσης και αφετέρου ως αξιόπιστος εταίρος στη δημιουργία και διάδοση καινοτόμου ερευνητικού έργου.
Περισσότερες πληροφορίες για το πρόγραμμα, στο www.greci-twinning.org.
