Από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική στο σύγχρονο αειφόρο σχεδιασμό. Διδάγματα από την πολιτιστική κληρονομιά.

Share:

Σε μια εποχή όπου οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής είναι πλέον πρόδηλες, η αναζήτηση ενός αειφόρου μοντέλου σχεδιασμού και ανάπτυξης του δομημένου περιβάλλοντος είναι πιο επίκαιρη από ποτέ. Η αναζήτηση αυτή συχνά εστιάζει σε λύσεις βασισμένες σε καινοτόμες τεχνικές και έξυπνα συστήματα ή στην υιοθέτηση πολιτικών ελάχιστων ενεργειακών απαιτήσεων, αγνοώντας το σημαντικό ρόλο του αρχιτεκτονικού περιβαλλοντικού σχεδιασμού. Μια εξαιρετική πηγή έμπνευσης για αειφόρο σχεδιασμό αποτελεί η παραδοσιακή αρχιτεκτονική που προσφέρει λύσεις βασισμένες σε τοπικούς παράγοντες (περιβαλλοντικούς, κοινωνικούς αλλά και οικονομικούς). Ποια είναι λοιπόν τα διδάγματα αειφορίας που πηγάζουν από την παραδοσιακή αρχιτεκτονική; Τι μπορούμε να μάθουμε μέσα από τη μελέτη της και πώς μπορούμε να διαφυλάξουμε τις αξίες που εμπεριέχονται σε αυτή;

Κατά γενική ομολογία, η παραδοσιακή αρχιτεκτονική φέρει τη σφραγίδα κάθε τόπου, αξιοποιεί και ενσωματώνει στο σχεδιασμό της στοιχεία του φυσικού περιβάλλοντος, της γεωμορφολογίας του εδάφους και των τοπικών κλιματολογικών συνθηκών, οδηγώντας στη δημιουργία αξιόλογων παραδειγμάτων, εναρμονισμένων με τη φύση. Παράλληλα μετασχηματίζεται με το χρόνο και αντικατοπτρίζει τον τρόπο ζωής, τις λειτουργικές ανάγκες των χρηστών αλλά και τις εκάστοτε κοινωνικοπολιτικές συνθήκες. Έτσι, αποτελεί ένα ιστορικό τεκμήριο που συνδέεται άρρηκτα με τον πολιτισμό και τη συλλογική συνείδηση, αποτελώντας ένα ζωντανό συνδετικό κρίκο με το παρελθόν.

Η βιοκλιματική διάσταση της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής της Κύπρου έχει αποτελέσει αντικείμενο δύο πρόσφατων ερευνητικών προγραμμάτων – BioVernacular και BioCultural  –  του Εργαστηρίου VernArch του Τμήματος Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κύπρου με επιστημονική υπεύθυνη την Αναπληρώτρια Καθηγήτρια Μαρία Φιλοκύπρου και κύριες ερευνήτριες τη Δρα Σταυρούλα Θραβάλου και την Ελεάνα Μαλακτού. Παράλληλα έχει δημιουργηθεί ένα ψηφιακό αρχείο παραδοσιακής αρχιτεκτονικής (www.vernarch.ac.cy) με σκοπό την ενσωμάτωση σε αυτό όλου του διαθέσιμου υλικού για τους παραδοσιακούς οικισμούς της Κύπρου.  Στόχος των προγραμμάτων είναι η υιοθέτηση νέων κριτηρίων κατά τη συντήρηση παραδοσιακών οικοδομών με τη διατήρηση και ενίσχυση όλων των  βιοκλιματικών αρχών σχεδιασμού τους. Επιπλέον, τα προγράμματα αυτά αποσκοπούν στην ανάδειξη των περιβαλλοντικών στοιχείων της παραδοσιακής αρχιτεκτονικής για υιοθέτησή τους στο σύγχρονο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό.

Στο πλαίσιο των ερευνητικών αυτών προγραμμάτων εφαρμόστηκαν ποιοτικές και ποσοτικές μέθοδοι καταγραφής, τεκμηρίωσης και αξιολόγησης παραδοσιακών οικοδομών σε αστικά και αγροτικά κέντρα διαφορετικών κλιματικών περιοχών. Η υιοθέτηση μεγάλου αριθμού στρατηγικών δροσισμού που διαπιστώθηκε συνδέεται με το θερμό μεσογειακό κλίμα του νησιού. Η παρουσία εσωτερικών αυλών με φυλλοβόλα δέντρα και η συχνή χρήση νότια προσανατολισμένων ημιυπαίθριων χώρων, κυρίως σε πεδινές περιοχές, έχει άμεση εξάρτηση από τη γεωμορφολογία και το κλίμα των υπό μελέτη περιοχών αφού εξασφαλίζει προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία κατά τη θερινή περίοδο. Η ύπαρξη επίσης διαμπερών ανοιγμάτων συμβάλλει στο δροσισμό των εσωτερικών χώρων, ενώ παράλληλα η δημιουργία μικρών ανοιγμάτων ακριβώς κάτω από την οροφή βοηθά στην απαγωγή ζεστού αέρα. Μέσα από τις επιτόπου μετρήσεις περιβαλλοντικών δεδομένων διαπιστώθηκε η θετική επίδραση του νυκτερινού αερισμού και η συμβολή του στην εξασφάλιση θερμικής άνεσης στο εσωτερικό των χώρων. Παράλληλα μελετήθηκε η συμβολή της θερμικής μάζας των παραδοσιακών υλικών στη μείωση των θερμοκρασιών διακυμάνσεων και στην καθυστέρηση μεταφοράς της θερμότητας στο εσωτερικό των κατοικιών.

Μέσα στο ευρύτερο πλαίσιο της κληρονομιάς και του αειφόρου σχεδιασμού κινούνται δύο ευρωπαϊκά προγράμματα (Erasmus+) στα οποία συμμετέχει σήμερα το Τμήμα Αρχιτεκτονικής του Πανεπιστημίου Κύπρου: το Smart Rehabilitation 3.0 (https://smart-rehabilitation.eu) και το Hersus (https://hersus.org), σε συνεργασία με Ευρωπαϊκά Πανεπιστήμια (από τη Σερβία, Ιταλία, Ισπανία, Ελλάδα, Λιθουανία) τα οποία αποσκοπούν στη δημιουργία νέων εκπαιδευτικών μεθοδολογιών, για την αρχιτεκτονική κληρονομιά και την αειφόρο ανάπτυξη (με τη δημιουργία ανοιχτών διαδικτυακών μαθημάτων), και άλλων συνεργειών μεταξύ των  Πανεπιστημίων. Στα προγράμματα αυτά συμμετέχει μια μεγάλη ερευνητική ομάδα του Τμήματος Αρχιτεκτονικής αποτελούμενη από ακαδημαϊκούς που καλύπτουν θέματα συντήρησης, αειφόρου σχεδιασμού και ψηφιακής τεκμηρίωσης κτηρίων κληρονομιάς (Μαρία Φιλοκύπρου, Ανδρέα Σαββίδη, Αιμίλιο Μιχαήλ, Παναγιώτα Πύλα και Οδυσσέα Κοντοβούρκη) και τις ερευνήτριες Δρα Σταυρούλα Θραβάλου, Θεοδώρα Χατζηπέτρου και Δρα Μαρία Νοδαράκη.

Στο πλαίσιο του ερευνητικού προγράμματος Hersus οργανώνεται από το Πανεπιστήμιο Κύπρο, την πρώτη βδομάδα του Μαΐου το δεύτερο φοιτητικό εργαστήριο του προγράμματος με θέμα την αειφόρο επανάχρηση παραδοσιακών οικοδομών (Adaptive Reuse) στην εντός των τειχών Λευκωσία με τη συμμετοχή φοιτητών/τριών από πέντε ευρωπαϊκά πανεπιστήμια με στόχο την ευαισθητοποίηση των φοιτητών/τριών σε θέματα πολιτισμού και αειφορίας. Η επανάχρηση των παραδοσιακών οικοδομών, που αποτελεί και τη θεματική του φοιτητικού εργαστηρίου, καλύπτει όλες τις πτυχές της αειφορίας και για αυτό θεωρείται μια σημαντική στρατηγική ανάπτυξης.

Η ανάγκη επιστημονικής και συστηματικής μελέτης και διατήρησης της πολύτιμης αυτής κληρονομιάς οδήγησαν το Πανεπιστήμιο Κύπρου στη δημιουργία πρόσφατα του Μεταπτυχιακού Διατμηματικού και Διασχολικού Προγράμματος Σπουδών «Συντήρηση και Αποκατάσταση Ιστορικών Κτηρίων και Συνόλων». Στο πρόγραμμα αυτό δίδεται έμφαση τόσο στη θεωρία της αποκατάστασης και στην ψηφιακή τεκμηρίωση κτηρίων κληρονομιάς όσο και σε θέματα πρακτικής και τεχνικών συντήρησης. Η συμμετοχή τριών Τμημάτων του Πανεπιστήμιου Κύπρου (Τμήμα Αρχιτεκτονικής, Τμήμα Πολιτικών Μηχανικών και Μηχανικών Περιβάλλοντος και Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας) από δύο διαφορετικές Σχολές (Πολυτεχνική και Φιλοσοφική) στο πρόγραμμα αυτό υπογραμμίζει τη διεπιστημονικότητα και σημαντικότητα του αντικειμένου της διατήρησης της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς και τη σημασία της στο σύγχρονο αειφόρο σχεδιασμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη.

 

 

*Γράφουν η  Δρ Σταυρούλα Θραβάλου, Ερευνήτρια και Διδάσκουσα στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής και το Διατμηματικό Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Ενεργειακές Τεχνολογίες και Αειφόρος Σχεδιασμός» και η Δρ Μαρία Φιλοκύπρου, Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο Τμήμα Αρχιτεκτονικής και Συντονίστρια του Διατμηματικού και Διασχολικού Μεταπτυχιακού Προγράμματος «Συντήρηση και Αποκατάσταση Ιστορικών Κτηρίων και Συνόλων» του Πανεπιστημίου Κύπρου.

Previous Article

Εορτασμός της 161ης επετείου από τη γέννηση του Rabindranath Tagore

Next Article

Αδικαίωτοι και παραγνωρισμένοι δηλώνουν οι αιχμάλωτοι της τουρκικής εισβολής του 1974

You may also like

Leave a Reply

Your email address will not be published.